De protestantse wortels van de PvdA in het interbellum

24-03-2017

11.45

Aula

Eenheid in Verscheidenheid. De Doorbraak in de Nederlandse Hervormde Kerk en de samenleving tijdens het interbellum

P. Kromdijk

prof.dr. G. Harinck, copromotoren: dr. C.L. van den Broeke, prof.dr. H. Noordegraaf

Faculteit der Godgeleerdheid

Theologie en wijsbegeerte

Promotie

Peter Kromdijk laat in zijn proefschrift voor het eerst zien dat de protestantse wortels van de PvdA in het interbellum liggen. In deze hectische periode tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog hadden mensen behoefte aan houvast. Die houvast vonden ze in hun eigen groep, krant, radio-omroep of vakbond. De Nederlanders organiseerden zich in vier grote blokken (protestants, katholiek, liberaal en socialistisch) en nog veel meer kleinere blokken. Het leek een uitstekend recept voor maatschappelijke stabiliteit.

Toen er een sociaaleconomische crisis over het land kwam en bovendien de grootste kerk van het land (de Nederlandse Hervormde Kerk) grote verliezen leed, beraadslaagden enkele vooraanstaande protestantse kerkleden zich over de toekomst van deze kerk en van het land. Verdeeldheid leek niet langer houdbaar. Eenheid was echter niet hun codewoord, want communisme en nationaalsocialisme lieten zien dat een roep om eenheid het volk een volstrekt verkeerde richting in kon leiden. Het contact herstellen tussen groepen en personen die elkaar normaliter nauwelijks verdroegen leek al een geweldig grote opdracht.

De kerkleden hadden desalniettemin het gevoel bezig te zijn met een grote zaak, die als deze zou slagen een echte doorbraak zou betekenen. Het had volgens hen moeten resulteren in een volksbeweging, niet in een nieuwe partij. Uit het onderzoek van Kromdijk blijkt de grote theologische inspiratie die deze protestanten nodig hadden voor hun pleidooi voor een andere kerk en samenleving.