Op aarde zoals het in de hemel is

31-01-2018

13.45

Aula

On Earth as it is in Heaven

C.S. Holmgaard

prof.dr. P.B.A. Smit, prof.dr. L.J. Lietaert Peerbolte

Faculteit der Godgeleerdheid

Theologie

Promotie

Christian Holmgaard onderzocht de aanwezigheid en betekenis van het motief van de “nieuwe schepping” in het Evangelie volgens Mattheüs. “Nieuwe schepping” is in zijn studie gedefinieerd als een bepaalde eschatologische verwachting die terugverwijst naar het begin(“schepping”) en die Gods handelen in de wereld inhoudt. In andere woorden kan het ook omschreven worden als bestaande uit een correlatie tussen “Urzeit” en “Endzeit.” Zijn onderzoek werpt nieuw licht op de eschatologie van Mattheüs en op het optreden van Jezus zoals dat door Mattheüs wordt beschreven.

Ook toont Holmgaard aan dat het motief van de nieuwe schepping een theologische substructuur vormt in het Mattheüsevangelie en het ontdekken daarvan beïnvloedt de interpretatie van het gehele evangelie, van begin tot einde. Dat wil zeggen: de interpretatie van de geboorte van Jezus, zijn dood en verrijzenis, en ook zijn wonderen en ethisch onderwijs. Hierbij is het van bijzonder belang dat de “nieuwe schepping” onlosmakelijk verbonden is met de notie van het koninkrijk der hemelen in het Mattheüsevangelie als ook met Jezus’ beschrijving van hemzelf als de Zoon des Mensen. Verder is het motief van de nieuwe schepping van groot belang voor het begrip van verschillende theologische aspecten van het Mattheüsevangelie: het heeft implicaties voor de christologie, de eschatologie, de ecclesiologie en de soteriologie van dit evangelie.

De aanleiding voor Holmgaards studie is het feit dat wetenschappers het motief van de nieuwe schepping Mattheüs 1,1 zien als een vers dat op het boek Genesis aanspeelt en in 19,28, waar sprake is van de wedergeboorte van de wereld. Om dat hierom aan te nemen is dat het motief een rol speelt in het Mattheüsevangelie, onderzocht Holmgaard of het motief elders ook van belang is en wat het voorkomen ervan zou kunnen betekenen.

Holmgaard gebruikt de intertekstuele benadering die gebruik maakt van Umberto Eco’s concepten van de “culturele encyclopedie” en de “modellezer” gecombineerd met Richard Hays’ zeven criteria voor het beoordelen van mogelijke toespelingen op teksten uit het Oude Testament/de Hebreeuwse Bijbel in het Nieuwe Testament.

De dissertatie bestaat uit twee hoofddelen. Het eerste gedeelte onderzoekt de configuratie van het motief van de nieuwe schepping in de culturele encyclopedie van Mattheüs. Holmgaard onderzocht teksten uit de profetische literatuur van het Oude Testament/de Hebreeuwse Bijbel, de oudtestamentische pseudepigrafen, en de Dode Zeerollen op het voorkomen van het motief van de nieuwe schepping. Het resultaat hiervan vormt als het ware een lens die het voorkomen van het motief van de nieuwe schepping in het Mattheüsevangelie zichtbaar maakt, ook voor een moderne lezer en uitgaande van een antieke “modellezer” van het Mattheüsevangelie.

Het tweede deel onderzoekt het Mattheüsevangelie op grond van de resultaten van deel één. Hierbij zoekt Holmgaard het motief van de nieuwe schepping, zoals dat aangenomen mag worden voor de culturele encyclopedie van Mattheüs in het Mattheüsevangelie, analyseert beeldspraak en onderzoekt intertekstuele verbanden. Uitgaande van de beschreven methodologie en criteria toont Holmgaard dat het motief van de nieuwe schepping inderdaad voorkomt in het Mattheüsevangelie.