Genderdenken van de 21 eeuw voor het eerst toegepast in Bijbelonderzoek

VU-theoloog Peter-Ben Smit publiceert eerste onderzoeksoverzicht van ‘mannelijkheid’ in de Bijbel

23-05-2017 | 14:42

Pas als we echt begrijpen wat de invloed van religie is op mannelijkheid en welke opvattingen daarbij horen, kunnen we pas echt begrijpen wat voor rol religie in de maatschappij speelt en in welke mate het bepalend is voor thema’s als zelfbeschikking. Dit stelt VU-hoogleraar en theoloog Peter-Ben Smit in zijn overzicht van dit jonge onderzoeksgebied. 

Vreemd genoeg is er naar mannelijkheid in de Bijbel weinig onderzoek gedaan. Er bestaan veel meer wetenschappelijke studies naar vrouwen en vrouwelijkheid binnen religie dan over mannen. Dat is opvallend, want vrouwen zijn in tegenstelling tot mannen in de Bijbel in de minderheid. Bovendien worden maar weinig mannen bestudeerd vanuit een kritische gender blik.

Trump echt mannelijk en christelijk?
Hoewel de term ‘mannelijkheid’ sterk neigt naar een associatie met het ‘geslacht’ man, gaat het onderzoek hiernaar over veel meer dan dat. Smit definieert Mannelijkheidsstudies als het bestuderen van mannelijke karakters en hun mannelijke ‘gedrag’ met als belangrijkste vraag wat waarom ‘mannelijk’ gevonden wordt, want mannelijke karakters kunnen ook vrouwen zijn. Smit: “Mannelijkheid en religie zijn nauw met elkaar verweven. Een mannelijke god zegt iets over wat het is om man te zijn en mannelijke vertegenwoordigers van een religie geven aan wat de inhoud van die religie is.” Ook voor niet vertegenwoordigers van religie geldt dat. “Als iemand als president Trump echt mannelijk en echt christelijk gevonden wordt, bepaalt dat het gezicht van allebei – en ze versterken elkaar: een echte christelijke man moet dan zijn zoals hij, want dat is echt christelijk en echt mannelijk. Dat is nogal wat”, aldus Smit.

De 21e eeuw, gender en de Bijbel
Smit beschrijft wat de grote thema’s zijn, welke onderzoeken vooraf zijn gegaan en hoe de combinatie van deze vakgebieden tot nieuwe inzichten leidt. Bovendien kijkt hij met een kritische blik naar bestaande thema’s en probeert antwoord te vinden op vragen als ‘Hoe mannelijk is een god die aan het kruis hangt eigenlijk?’ En, ‘hoe spelen religieuze, politieke, etnische en lichamelijke factoren een rol om aan te geven wat ‘echt’ mannelijk is? Smit: “Wat als mannelijk gezien wordt is vaak normatief. Dat wordt versterkt als een religie een bepaald soort mannelijkheid met god of het goddelijke verbindt. We kunnen onze eigen maatschappij alleen begrijpen wanneer we zien hoe religie opvattingen over mannelijkheid beïnvloedt. Zoals het thema zelfbeschikking. Dat idee is sinds de antieke wereld een eigenschap die heel sterk met mannelijkheid geassocieerd wordt, in vrijwel alle religieuze stromingen. Dat is medebepalend voor de richting van de discussie die nu over voltooid leven gevoerd wordt.”

Kritische theorie

Deze kritische blik op de term mannelijkheid en het vinden van een andere definitie dan enkel een biologische, is onder andere beïnvloed door de gender studies en kritische theorie van filosoof Judith Butler. Smit: “Zo moeten theologen ook naar de term mannelijkheid kijken. Wat mensen ‘mannelijk’ vinden wordt namelijk bepaald door veel verschillende factoren dan alleen het biologische geslacht”. Dit is een reeks van factoren zoals de fysieke factoren leeftijd, fitheid, gezondheid, vruchtbaarheid, lichamelijke beperkingen en seksuele voorkeur binnen de context van de cultuur waarin iemand zich bevindt. Daarnaast wordt mannelijkheid bepaald door sociale en culturele normen en waarden, geloofsovertuiging of wereldbeeld, economisch status, politieke status, et cetera. 

Mannelijkheid2

De publicatie Masculinity and the Bible (Brill, 2017) is gepubliceerd als e-book, paperback en als nummer van Brill’s Research Perspectives in Biblical Studies. 

Eén van de oudste afbeeldingen van Jezus aan het kruis:de Alexamenos graffito. Hij maakt duidelijk dat niet iedereen in de antieke wereld een gekruisigde God even overtuigend (en mannelijk) vond.
Bron:Daily Mail