Verslag symposium 'Van pakhuis tot preekhuis'

Prinses Beatrix woont VU-symposium bij


Prinses Beatrix bij het VU-symposium, links: prof.dr. W. Janse, rechts: dr. S. Hiebsch
Prinses Beatrix bij het VU-symposium, links: prof.dr. W. Janse, rechts: dr. S. Hiebsch

Op 9 november 2013 werd het symposium ‘Van pakhuis tot preekhuis’ in de Oude Lutherse Kerk in Amsterdam gehouden. Dr. Sabine Hiebsch heeft dit symposium vanuit de W.J. Kooiman-J.P. Boendermaker Lutheronderzoeksplaats aan de Faculteit der Godgeleerdheid georganiseerd, naar aanleiding van het 425-jarig jubileum van de Evangelisch-Lutherse Gemeente Amsterdam (1588-2013).

Symposium en jubileumbundel illustreren de missie van de W.J. Kooiman-J.P. Boendermaker Lutheronderzoeksplaats: het bestuderen van zowel Luthers theologie in zijn tijd en context als ook haar doorwerking in de Nederlanden en het beschikbaar stellen van de onderzoeksresultaten voor een breder publiek. 

Druk bezocht
Het VU-symposium trok circa 200 bezoekers uit het hele land: lutheranen en niet-lutheranen, vertegenwoordigers van de evangelisch-lutherse synode, het moderamen van de generale synode van de Protestantse Kerk in Nederland, de Protestanse Kerk Amsterdam, de classis Amsterdam, de Deutsche-Evangelische Gemeinde in Nederland, de Noorse-Lutherse Gemeente in Nederland, de Oud-Katholieke Kerk, de Doopsgezinde Gemeente Amsterdam.

De Vrije Universiteit was vertegenwoordigd door prof. dr. W. Janse, decaan van de faculteit Godgeleerdheid en vice-rector.

Vanwege de historische en actuele banden van de lutherse gemeenschap in Nederland met de lutherse kerken in Duitsland en Denemarken, namen de ambassadeur van Denemarken, Zijne Excellentie de heer O.E. Moesby en de Duitse consul de heer B. Weiser eveneens aan het symposium deel.

Eregast was Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Beatrix der Nederlanden, die ook het eerste exemplaar van de jubileumbundel uit handen van dr. Sabine Hiebsch in ontvangst nam. Haar aanwezigheid onderstreepte eens te meer de verbondenheid van het Koninklijk Huis met de lutherse traditie. Een traditie die in de Nederlanden altijd een godsdienstige minderheid vormde.

Lezingen
Het symposium haalde met een interdisciplinaire aanpak vanuit de geschiedenis, de theologie, de kunst- en muziekgeschiedenis periodes uit het 425-jarig bestaan van de lutherse gemeente in Amsterdam voor het voetlicht. Het programma bood een viertal lezingen.

  • Dr. Gerard van Manen schetste in zijn bijdrage de beginfase van de lutheranen in Amsterdam, die als huiskerk onder het kruis bijeenkwamen, en de ontwikkeling tot 1605. Hij liet zien hoe de huisgemeente met allerlei perikelen omging en uitgroeide tot een zelfbewuste gemeente.
  • Drs Martin L. van Wijngaarden beschreef enkele Amsterdamse lutherse avondmaalskelken en interpreteerde afbeeldingen waarop deze te zien zijn. De Duitse invloeden op dit Nederlands lutherse avondmaalsgerei, als materiële uitdrukking van de lutherse traditie, vormden de kern van zijn betoog.
  • Dra Laura Roscam Abbing beschreef als kunsthistorica de brunailles, afbeeldingen op de balustrade naast het orgel van de Oude Lutherse Kerk, en wierp daarbij nieuw licht op hun ontstaan en kunsthistorische achtergrond.
  • Dr. Sabine Hiebsch richtte zich in haar bijdrage op een tot nu toe weinig onderzocht thema: de Nederlands lutherse avondmaalsloodjes. Zij beschreef de theologische en liturgische kaders waarin deze functioneerden en liet zien welke rol de loodjes als teken van tastbaar geloof in het religieuze leven van de gemeenten speelden.

Muziek
Naast de lezingen stond orgelmuziek, gecomponeerd door Amsterdamse lutherse organisten door de eeuwen heen, centraal. Pieter van Dijk en Klaas Koelewijn brachten werken van Jacques Bonset, Samuel de Lange jr., Albert Pomper, C.F. Hendriks jr. en Cor Kee ten gehore. Pieter van Dijk verzorgde samen met de sopraan Elma Timmers-Dekker de première van een deel van de Alauda Spiritualis, gecomponeerd door Jacobus Haffner, de eerste organist van de Oude Lutherse Kerk.

Jubileumbundel
In de jubileumbundel zijn de lezingen van het symposium en enkele andere bijdragen bijeen gebracht. Tevens hebben Pieter van Dijk en Klaas Koelewijn speciaal ter gelegenheid van het 425-jarig jubileum van de Amsterdamse lutherse gemeente een cd opgenomen die een impressie geeft van Amsterdamse lutherse orgelmuziek, met een nadruk op de 19e en 20e eeuw. Deze cd is in de jubileumbundel bijgevoegd.

S. Hiebsch/M.L. van Wijngaarden (red.), Van pakhuis tot preekhuis. 425 jaar Lutherse Gemeente in Amsterdam (1588-2013), Zoetermeer: Boekencentrum 2013, ISBN 978 90 239 2744 0; 124 blz.; € 22,50.

Voor een eerste recensie zie: Reformatorisch Dagblad (A. de Heer), 15 november 2013.

Prinses Beatrix heeft het eerste exemplaar van de jubileumbundel in ontvangst genomen.
Prinses Beatrix heeft het eerste exemplaar van de jubileumbundel in ontvangst genomen.
In gesprek tijdens de receptie
In gesprek tijdens de receptie
Ds M.L. van Wijngaarden wordt voorgesteld. Rechts prof.dr. J.P. Boendermaker.
Ds M.L. van Wijngaarden wordt voorgesteld. Rechts prof.dr. J.P. Boendermaker.

Prof.dr. W. Janse spreekt een dankwoord na het in ontvangst nemen van de jubileumbundel.
Prof.dr. W. Janse spreekt een dankwoord na het in ontvangst nemen van de jubileumbundel.
Z.E. dhr O.E. Moesby, ambassadeur van Denemarken en dhr B.Weiser, consul van Duitsland die eveneens de jubileumbundel ontvangen.
Z.E. dhr O.E. Moesby, ambassadeur van Denemarken en dhr B.Weiser, consul van Duitsland die eveneens de jubileumbundel ontvangen.

Bekijk meer foto's van het symposium: