Verus-VU-Onderzoekplaats

Sinds 1 september is de Verus-VU-Onderzoekplaats voor Levensbeschouwelijke vorming ingesteld. Deze onderzoekplaats is ondergebracht bij zowel de Faculteit Godgeleerdheid (0,6 fte) als bij de Faculteit der Gedrags- en Bewegingswetenschappen (sectie Theoretische- en Onderwijspedagogiek, 0,1 fte) en wordt bekleed door dr. Gerdien Bertram-Troost

Verus wil, als landelijke vereniging voor katholiek en christelijk onderwijs, een bijdrage leveren aan goed onderwijs. Hiervoor is een visie nodig op wat werkelijk van waarde is en dat leidt naar vragen rondom oorsprong, identiteit en spiritualiteit. 

De huidige samenwerkingsrelatie borduurt voort op eerdere samenwerking tussen Verus (voorheen Besturenraad) en de VU. In het verleden was de Besturenraad onder andere nauw betrokken bij de oprichting en inrichting van de Stichting Hendrik Piersonleerstoel voor christelijk onderwijs, waarvan prof. dr. Siebren Miedema de leerstoelhouder was. Ook zijn er in de periode 2010-2014 enkele onderzoeken uitgevoerd in opdracht van de Besturenraad/Verus door VU-onderzoekers, op contractbasis, waaronder door dr. Gerdien Bertram-Troost. 

GerdienNa een studie onderwijs- en ontwikkelingspsychologie (cum laude) aan de Universiteit Leiden, werd dr. Gerdien Bertram-Troost (1979) aio bij de Stichting Hendrik Piersonleerstoel. Zij promoveerde in 2006 aan de VU op het onderzoek ‘Geloven in bijzonder onderwijs. Levensbeschouwelijke identiteitsontwikkeling van adolescenten in het voortgezet onderwijs’. Vervolgens was Bertram-Troost als post-doc betrokken bij het grootschalige Europese REDCo onderzoek naar jongeren, religie en onderwijs. Naar aanleiding van dit onderzoek zijn diverse publicaties verschenen bij Waxmann (Munster). 


Van een aantal van deze publicaties was Bertram-Troost co-redacteur:  In een functie als universitair docent heeft Bertram-Troost vervolgens onder meer enkele onderzoeken uitgevoerd in opdracht van de Besturenraad/Verus. Deze onderzoeken richtten zich op ouders, leerlingen en/of leerkrachten in het christelijk basis- en voortgezet onderwijs: 

Gerealiseerde onderzoeken, publicaties, etc
Bertram-Troost, G.D., Visser, T.D. (2017). Godsdienst/levensbeschouwing, wat is dat voor een vak? Docenten godsdienst/levensbeschouwing over zichzelf en hun vak, nu en in de toekomst.

Profiel en missie van de onderzoekplaats
De nieuwe onderzoekplaats heeft als thema ‘levensbeschouwelijke vorming’. Een centraal aandachtspunt vormt de vraag naar de rol en invulling van levensbeschouwelijke vorming in onderwijs.  Deze vraag is onlosmakelijk verbonden met vragen rondom het waartoe  van onderwijs en de vraag wat goed onderwijs is. Deze vragen dienen in het kader van onze huidige cultuur en samenleving geplaatst te worden. Vragen rondom ‘goed onderwijs’ en de mogelijke rol van levensbeschouwing daarbij staan namelijk niet op zichzelf.

Onder levensbeschouwelijke vorming wordt hier zowel het vak als het vormingsgebied verstaan. Het onderzoek dat vanuit de onderzoekplaats uitgevoerd zal worden richt zich niet alleen op het vak godsdienst/levensbeschouwing (zoals dat met name in het voortgezet bijzonder onderwijs aangeboden wordt), maar ook op de brede levensbeschouwelijke vorming van kinderen en jongeren in zowel het basis-, voortgezet als hoger onderwijs. 

Een goed zicht op de (mogelijke) rol van levensbeschouwelijke vorming in onderwijs is van wetenschappelijk belang, maar ook maatschappelijk relevant: Het biedt het fundament van waaruit scholen hun eigen visie op goed onderwijs verder kunnen ontwikkelen en biedt aanknopingspunten om verdere invulling te geven aan levensbeschouwelijke vorming. Dit is in het belang van zowel individuele kinderen en jongeren als de samenleving als geheel. Belangrijk doel van de onderzoekplaats is het behartigen en borgen van academisch onderzoek naar levensbeschouwelijke vorming. De samenwerkingsrelatie tussen Verus en VU resulteert als zodanig in:

  • wetenschappelijke input (theoretisch en methodisch) voor Verus;
  • internationale wetenschappelijke output (peer reviewed artikelen);
  • versterking van het (inter)nationale netwerk op het terrein van levensbeschouwelijke vorming;
  • versterking van de marktpositie op onderhavige thema’s.


Onderzoek

De onderzoekplaats zal zich toespitsen op twee onderzoekslijnen. De eerste onderzoekslijn (‘Goed onderwijs, persoonsvorming en levensbeschouwelijke vorming’) richt zich op levensbeschouwelijke vorming als vormingsgebied. De (mogelijke) rol, de (mogelijke) invulling en het ‘waartoe’ van levensbeschouwelijke vorming in ‘goed onderwijs’ zullen verder onderbouwd en uitgewerkt worden. Ook de relatie tussen ‘persoonsvorming’ en ‘levensbeschouwelijke vorming’ zal hierbij verder in beeld gebracht worden.

De onderzoeken zullen zowel theoretisch als empirisch van aard zijn. De beoogde uitkomsten van de onderzoeken kunnen scholen helpen om een eigen visie op goed onderwijs te ontwikkelen. Ook stimuleren dergelijke onderzoeken reflectie op de plek die scholen willen geven aan levensbeschouwelijke vorming.

De tweede onderzoekslijn (‘Het vak godsdienst/levensbeschouwing’) richt zich op (de didactiek van) het vak godsdienst/levensbeschouwing. Dit vak staat ernstig onder druk en er zijn veel vragen over in welke richting dit vak zich verder zou moeten/kunnen ontwikkelen. In het recente KNAW rapport (2015) wordt het belang van levensbeschouwing vorming in het onderwijs benadrukt. Uit het rapport blijkt tevens dat het werkveld erg versnipperd is. Er is veel diversiteit tussen de verschillende lerarenopleidingen godsdienst/levensbeschouwing en het vak heeft derhalve geen sterk eigen profiel. In combinatie met de indruk dat het vak op veel (bijzondere) scholen steeds meer een vrijblijvend karakter krijgt en er (evenals voor andere op vorming gerichte vakken) minder uren voor beschikbaar zijn, is nader onderzoek naar praktijken van groot belang. Inzicht in het huidige denken over het vak godsdienst/levensbeschouwing (door zowel schoolbestuurders, docenten, ouders als leerlingen) kan de reflectie op (de toekomst van) het vak stimuleren.